Skip Navigation

National Geographic Society This program is distributed in the U.S. and Canada by National Geographic and EHD. [learn more]

Multilingual Illustrated DVD [Tutorial]

The Biology of Prenatal Development




BIOLOGIJA PRENATALNOG RAZVOJA

.СРПСКИ [Serbian]


 
Download English PDF  Download Spanish PDF  Download French PDF  What is PDF?
 

Chapter 1   Introduction

Dinamični proces u okviru kojeg se jednoćelijski ljudski zigot razvija u odraslog čoveka od 100 biliona ćelija je verovatno najfascinantniji fenomen prirode.

Naučno je dokazano da se mnoge od rutinskih funkcija koje ljudski organizam obavlja uspostavljaju za vreme trudnoće - često mnogo pre samog rođenja.

Na period razvoja pre rođenja se sve više gleda kao na vreme pripreme, za koje nastajuće ljudsko biće stiče sve one strukture i usavršava sve one mnogobrojne sposobnosti koje su neophodne za preživljavanje nakon rođenja.

Chapter 2   Terminology

Ljudska trudnoća po pravilu traje otprilike 38 nedelja, računajući pri tome vremenski period od trenutka oplodnje, odnosno začeća, pa do rođenja.

Prvih 8 nedelja nakon oplodnje, nastajuće ljudsko biće se naziva embrion, što znači "iznutra rastuće". U tom periodu, koji se naziva embrionalni period, dolazi do formiranja najvećeg dela sistema ljudskog organizma.

Po završetku tih prvih 8 nedelja, pa sve do kraja trudnoće, "nastajuće ljudsko biće se naziva fetus", što znači "nerođeno potomstvo". U tom periodu, koji se naziva fetalni period, telo izrasta i sistemi počinju da funkcionišu.

Svi embrionalni i fetalni stadijumi u ovoj emisiji odnose se na period nakon oplodnje.

The Embryonic Period (The First 8 Weeks)

Embryonic Development: The First 4 Weeks

Chapter 3   Fertilization

Biološki rečeno, "razvoj ljudskog bića počinje oplodnjom", kada žena i muškarac ujedine po 23 svoja hromozoma sjedinjavanjem svojih reproduktivnih ćelija.

Uobičajen naziv za žensku reproduktivnu ćeliju je "jajna ćelija" ali ispravan izraz je oocit.

Isto tako, muška reproduktivna ćelija je poznata kao "sperma", ali tačniji izraz je spermatozoid.

Nakon što oocit napusti jajnik žene, što se naziva ovulacija, on se spaja sa spermatozoidom u jednom od jajovoda, koji se često nazivaju i Falopijeve tube.

Jajovodi povezuju jajnike žene sa uterusom ili matericom.

Jednoćelijski embrion koji tako nastaje zove se zigot, što znači "spojen", odnosno "ujedinjen".

Chapter 4   DNA, Cell Division, and Early Pregnancy Factor (EPF)

46 hromozoma zigota predstavljaju jedinstveni prvi primerak kompletnog genetskog koda novonastajuće individue. Taj plan života je smešten u gusto povezanim spiralnim molekulima zvanim DNK. Oni sadrže instrukcije za razvoj čitavog tela.

DNK molekuli liče na uvijene merdevine poznate pod nazivom dupli heliks. Prečke tih merdevina se sastoje od parova molekula, odnosno baza, koje se zovu guanin, citozin, adenin i timin.

Guanin stvara parove samo sa citozinom, a adenin samo sa timinom. Svaka ljudska ćelija sadrži oko 3 milijarde ovih baznih parova.

DNK svake pojedine ćelije sadrži toliko informacija da bi za njihov prikaz rečima, prostim nabrajanjem prvog slova svake baze, bilo potrebno preko 1,5 miliona stranica teksta!

Merena sa jednog kraja na drugi, DNK svake pojedine ljudske ćelije je dugačka 3 i 1/3 stope, odnosno 1 metar.

Ukoliko bismo mogli da odvijemo sve DNK iz svih 100 biliona ćelija odraslog ljudskog bića, one bi bile dugačke preko 100 milijardi kilometara. To je udaljenost od Zemlje do Sunca i natrag - i to 340 puta.

Otprilike 24 do 30 časova nakon oplodnje zigot završava svoju prvu deobu ćelija. Procesom mitoze jedna ćelija se deli u dve, dve u četiri, i tako dalje.

Već nakon 24 do 48 časova nakon početka oplodnje moguće je potvrditi trudnoću, otkrivanjem prisustva hormona zvanog "rani faktor trudnoće" (EPF) u majčinoj krvi.

Chapter 5   Early Stages (Morula and Blastocyst) and Stem Cells

U roku od 3 do 4 dana nakon oplodnje, ćelije embriona poprimaju okruglast oblik i embrion se tada naziva morula.

U roku od 4 do 5 dana, u toj grudvi ćelija stvara se šupljina i embrion se onda naziva blastocit.

Ćelije unutar blastocita nazivaju se masa nakupine ćelija (ICM) i iz njih se razvijaju glava, telo, kao i druge strukture od životne važnosti za nastajuće ljudsko biće.

Ćelije te nakupine zovu se embrionske matične ćelije, jer poseduju sposobnost da formiraju svaku od preko 200 vrsta ćelija ljudskog tela.

Chapter 6   1 to 1½ Weeks: Implantation and Human Chorionic Gonadotropin (hCG)

Nakon što siđe niz jajovode, rani embrion se ugnezdi u sluznicu materice. Taj proces, zvan implantacija, počinje 6 dana, a završava se 10 do 12 dana nakon oplodnje.

Ćelije rastućeg embriona počinju da proizvode hormon zvan Humani horionski gonadotropin, ili HCG, što je supstanca koja se može otkriti uz pomoć većine testova za trudnoću.

HCG nalaže majčinim hormonima da prekinu uobičajeni menstrualni ciklus, kako bi trudnoća mogla da se nastavi.

Chapter 7   The Placenta and Umbilical Cord

Nakon implantacije, iz perifernih ćelija blastocita razvija se deo strukture zvan placenta, koji služi kao veza između majčinog i embrionovog krvotoka.

Putem placente majčin kiseonik, hrana, hormoni i lekovi stižu do embriona, osim toga, ona otklanja sve otpadne materije i sprečava mešanje majčine krvi sa krvlju embriona ili fetusa.

Placenta takođe proizvodi hormone i održava telesnu temperaturu embrona odnosno fetusa na malo višem nivou od majčine telesne temperature.

Placenta održava kontakt sa nastajućim ljudskim bićem preko krvnih sudova pupčane vrpce.

Placenta poseduje mogućnosti za održavanje života kakve se mogu naći na odeljenjima za intenzivnu negu u modernim bolnicama.

Chapter 8   Nutrition and Protection

U roku od jedne nedelje, ćelije nakupine ćelija obrazuju dva sloja zvana hipoblast i epiblast.

Iz hipoblasta izrasta žumančana kesa, koja je jedna od struktura pomoću kojih majka snabdeva hranom novonastali embrion.

Ćelije iz epiblasta stvaraju membranu koja se zove amnion i u okviru koje se embrion i kasnije fetus razvijaju sve do rođenja.

Chapter 9   2 to 4 Weeks: Germ Layers and Organ Formation

Nakon otprilike 2 1/2 nedelje, epiblast je već stvorio 3 specijalna tkiva, ili klicina omotača koja se zovu ektoderm, endoderm, i mezoderm.

Iz ektoderma se razvijaju brojne strukture, između ostalog mozak, kičmena moždina, nervi, koža, nokti, i kosa.

Endoderm stvara osnove disajnog sistema kao i digestivnog trakta, izgrađuje delove velikih organa kao što su jetra i pankreas, tj. gušterača.

Mezoderm formira srce, bubrege, kosti, hrskavičavo tkivo, mišiće, krvne ćelije, i druge strukture.

U roku od 3 nedelje, mozak se deli na tri glavna dela koji se zovu prednji mozak, srednji mozak i zadnji mozak.

Razvoj disajnog i digestivnog sistema se takođe nastavlja.

Kada se prve krvne ćelije pojave u žumančanoj kesi, krvni sudovi se razvijaju u čitavom embrionu, te dolazi do stvaranja srčane cevi.

Gotovo neposredno posle toga, srce koje raste velikom brzinom počinje da se brazda, pošto zasebne komore počinju da se razvijaju.

Srce počinje da kuca 3 nedelje i jedan dan nakon oplodnje.

Krvotok je prvi telesni sistem, tj. grupa srodnih organa, koji počinje da funkcioniše.

Chapter 10   3 to 4 Weeks: The Folding of the Embryo

U periodu između 3. i 4. nedelje, telo već poprima svoj oblik, a mozak, kičmena moždina, i srce embriona se već jasno mogu razabrati unutar žumančane kese.

Brzina rasta dovodi do savijanja još prilično spljoštenog embriona. U okviru tog procesa, deo žumančane kese se razvija u digestivni sistem i dolazi do nastanka grudnog koša i trubušne šupljine nastajućeg ljudskog bića.

Embryonic Development: 4 to 6 Weeks

Chapter 11   4 Weeks: Amniotic Fluid

U roku od 4 nedelje čista plodova voda okružuje embrion u kesi punoj tečnosti. Ta sterilna tečnost, zvana amnionska tečnost, štiti embrion od povreda.

Chapter 12   The Heart in Action

Srce po pravilu kuca sa oko 113 otkucaja u minuti.

Obratite pažnju na to kako srce menja boju kada krv uđe odnosno izađe iz komora nakon svakog otkucaja.

Ovo srce će kucnuti otprilike 54 miliona puta do trenutka rođenja i više od 3,2 milijarde puta u toku života dugog 80 godina.

Chapter 13   Brain Growth

Veoma brz rast mozga je vidljiv na osnovu promena prednjeg mozga, srednjeg mozga i zadnjeg mozga.

Chapter 14   Limb Buds

Počinje razvoj gornjih i donjih udova iz kojih će do 4. nedelje izrasti prstići.

Koža je za sada još uvek prozirna, jer se sastoji od samo jednog sloja ćelija.

Kada koža postane deblja, ona više neće biti prozirna, što znači da razvoj unutrašnjih organa možemo da posmatramo samo još oko mesec dana.


Add a Comment

Your Name: Log In 3rd-party login: Facebook     Google     Yahoo

Comment: