Skip Navigation

National Geographic Society This program is distributed in the U.S. and Canada by National Geographic and EHD. [learn more]

Multilingual Illustrated DVD [Tutorial]

The Biology of Prenatal Development




BIOLOGIJA PRENATALNOG RAZVOJA

.Bosanski [Bosnian]


 
Download English PDF  Download Spanish PDF  Download French PDF  What is PDF?
 

The Fetal Period (8 Weeks through Birth)

Chapter 37   9 Weeks: Swallows, Sighs, and Stretches

Od sada, fetalni period se nastavlja sve do rođenja.

Do 9 sedmica počinje sisanje palca i fetus počinje gutati amnionsku tekućinu.

Fetus također već može rukom uhvatiti predmet micati glavu naprijed i nazad, otvoriti odnosno zatvoriti usta, pokrenuti jezik, uzdisati, te se protezati.

Živčani receptori na licu, na dlanovima i na donjim dijelovima stopala mogu osjetiti blagi dodir.

"Reagujući na blagi dodir po tabanima," fetus će priviti noge i saviti koljena a ponekad i mrdati nožnim prstima.

Kapci su sada potpuno zatvoreni.

U grlu, pojava glasnih ligamenata najavljuje početak razvoja glasnih žica.

Ženski fetus ima maternicu i nezrele reproduktivne stanice zvane oogonije se repliciraju u jajnicima.

Vanjski spolni organi počinju se definisati kao muški odnosno ženski.

Chapter 38   10 Weeks: Rolls Eyes and Yawns, Fingernails & Fingerprints

Zbog nevjerovatno brzog rasta između 9 i 10 sedmica, težina tijela se uvećava za više od 75%.

Do 10 sedmica, stimulacija gornjeg očnog kapka dovodi do okretanja oka prema dole.

Fetus zijeva i često otvara odnosno zatvara usta.

Većina fetusa sise desni palac.

Dijelovi crijeva povezani sa pupčanom vrpcom se vraćaju u trbušnu šupljinu.

Osifikacija se nastavlja u većini kostiju.

Nokti na prstima ruku i na nožnim prstima počinju se razvijati.

Jedinstveni otisci prstiju se pojavljuju 10 sedmica nakon začeća. Po tim mustrama moguće je identifikovati osobu do kraja života.

Chapter 39   11 Weeks: Absorbs Glucose and Water

Do 11 sedmica nos i usne su kompletno formirane. Kao i izgled svakog drugog djela tijela, tako će se i njihov izgled promijeniti na svakoj etapi života ovog ljudskog bića.

Crijeva počinju absorbovati glukozu i vodu koju fetus guta.

Iako je spol već pri oplodnji određen, vanjski spolni organi se sada mogu razaznati kao muški ili ženski.

Chapter 40   3 to 4 Months (12 to 16 Weeks): Taste Buds, Jaw Motion, Rooting Reflex, Quickening

Između 11 i 12 sedmica težina fetusa poraste za skoro 60%.

Dvanaesti sedmica označava kraj prve trećine - ili prvog trisemestra - trudnoće.

Različiti receptori za ukus sada pokrivaju unutrašnjost usta.
Do rođenja, ti će receptori ostati još samo na jeziku i na gornjem djelu usta.

Utroba se počinje pokretati već sa 12 sedmica i to traje oko 6 sedmica.

Stolica koju fetus odnosno debelo crijevo novorođenčeta po prvi put izbaci, zove se mekonij. Sastoji se od probavnih enzima, proteina i odumrlih stanica izbačenih od digestivnog trakta.

Do 12 sedmica, dužina gornjih udova je skoro dostigla konačnu proporciju naspram veličine tijela. Donjim udovima je potrebno više vremena da dostignu svoje krajnje proporcije.

Osim leđa i vrha glave, cijelo ostalo tijelo fetusa sada reaguje na blagi dodir.

Po prvi put dolazi do razlika u razvoju prouzrokovanih spolom. Tako, na primjer, ženski fetusi pokreću vilicu češće nego muški.

U suprotnosti od pokreta odmicanja glave koji smo vidjeli ranije, reakcija na stimulaciju u predjelu usta je sada okretanje prema stimulusu i otvaranje usta. Ova reakcija se zove "osnovni refleks" i zadržava se i poslije rođenja, da bi novorođenčetu pomogla da nađe majčinu dojku u periodu dojenja.

Lice nastavlja sazrijevati a zalihe masnog tkiva počinju ispunjavati obraze, a također počinje i razvoj zuba.

Do 15 sedmica, matične stanice za stvaranje krvi stižu u koštanu srž i tamo se množe. Ovdje će nastati najveći broj krvnih stanica.

Mada se embrion počinje micati već sa 6 sedmica, trudnica pokrete fetusa osjeća tek između 14 i 18 sedmice. Ovaj događaj se obično naziva "oživljavanje".

Chapter 41   4 to 5 Months (16 to 20 Weeks): Stress Response, Vernix Caseosa, Circadian Rhythms

Do 16 sedmica, ubod iglicom u trbuh fetusa izaziva hormonalnu stresnu reakciju u sklopu koje dolazi do izbacivanja noradrenalina, odnosno norepinefrina u krvotok.

U okviru disajnog sistema bronhijalno stablo je skoro potpuno razvijeno.

Zaštitna bijela supstanca, zvana verniks kaseosa, sada prekriva fetus. Verniks štiti kožu od nadražujućih efekata amnionske tekućine.

Od 19 sedmica, pokreti fetusa, disajne aktivnosti, i puls srca fetusa počinju pratiti dnevne cikluse zvane cirkadiani ritam.

Chapter 42   5 to 6 Months (20 to 24 Weeks): Responds to Sound; Hair and Skin; Age of Viability

Do 20 sedmica kohlea, koja predstavlja organ sluha, dostiže veličinu kohlee odrasle osobe u sklopu već potpuno razvijenog unutrašnjeg uha. Od sada fetus reaguje na sve veći broj zvukova.

Na glavi počinje rasti kosa.

Razvijeni su svi slojevi i sve strukture kože uključujući i folikule dlake i žlijezde.

21 do 22 sedmica nakon oplodnje, pluća su već donekle osposobljena da udišu zrak. Ovo se smatra dobom životne sposobnosti jer preživljavanje izvan majčine utrobe postaje moguće za neke fetuse.

Chapter 43   6 to 7 Months (24 to 28 Weeks): Blink-Startle; Pupils Respond to Light; Smell and Taste

Do 24 sedmice se kapci ponovo otvaraju i fetus na nadražaje reaguje žmirkanjem. Ta reakcija na iznenadne, glasne zvukove je tipično prije razvijena kod ženskih fetusa.

Brojni naučnici tvrde da izlaganje glasnoj buci može negativno uticati na zdravlje fetusa. Neposredne posljedice su između ostalog ubrzan rad srca, ekscesivni gutajni pokreti fetusa kao i iznenadne promjene u ponašanju. Jedna od mogućih dugoročnih posljedica je gubitak sluha.

Disajni ritam fetusa može porasti čak i do 44 ciklusa udisaja i izdisaja u minuti.

Za vrijeme trećeg tromjesečja trudnoće, vrlo brz rast mozga iziskuje više od 50% cjelokupne utrošene energije fetusa. Težina mozga se uvećava za 400 do 500%.

Do 26 sedmica oči proizvode suze.

Već u 27 sedmica, zjenice reaguju na svjetlost. Ta reakcija reguliše količinu svjetlosti propuštene do mrežnjače sve do kraja života.

Sve komponente neophodne za funkcionisanje čula mirisa sada već rade. Istraživanja na prijevremeno rođenim bebama pokazuju sposobnost primjećivanja mirisa već 26 sedmica nakon oplodnje.

Kada se u plodovu vodu ubaci slatka supstanca fetus počinje češće da guta. Za razliku od toga, gutanje postaje rjeđe kada se ubaci gorka supstanca. Često je ova reakcija popraćena i grimasama lica.

Serijama pokreta nogu sličnim koračanju, odnosno hodanju, fetus se prevrće.

Fetus izgleda sve manje naboran i iza kože se stvaraju dodatne zalihe masnog tkiva. Masnoća igra vrlo važnu ulogu pri održavanju tjelesne temperature te skladištenju energije nakon rođenja.

Chapter 44   7 to 8 Months (28 to 32 Weeks): Sound Discrimination, Behavioral States

Do 28 sedmica fetus je u stanju razlikovati između visokih i niskih zvukova.

Do 30 sedmica, disanje postaje učestalije te fetus u prosjeku diše 30 do 40% od ukupnog vremena.

U zadnja 4 mjeseca trudnoće fetus pokazuje periode koordinirane aktivnosti uz povremene periode odmaranja. Takvi oblici ponašanja reflektiraju sve veću kompleksnost centralnog nervnog sistema.

Chapter 45   8 to 9 Months (32 to 36 Weeks): Alveoli Formation, Firm Grasp, Taste Preferences

Otprilike do 32 sedmice, prave alveole, tj. zračne vrećice, počinju se razvijati u plućima. One će se nastaviti razvijati sve do osme godine života.

Do 35 sedmica fetus je u stanju da rukom čvrsto grabi.

Izloženost fetusa različitim supstancama po svemu sudeći utječe na postnatalni ukus. Tako, na primjer fetusi čije su majke konzumirale anis, supstancu koja lakricu daje ukus, poslije rođenja vole okus anisa. Novorođenčad koja kao fetus tomu nije bila izložena, ne voli anis.

Chapter 46   9 Months to Birth (36 Weeks through Birth)

Fetus inicira trudove oslobađanjem velike količine hormona zvanog estrogen čime i počinje preobražaj fetusa u novorođenče.

Za trudove su karakteristične snažne kontrakcije maternice koje vode do poroda djeteta.

Od začeća pa do porođaja i dalje, ljudski razvoj je dinamičan, stalan i kompleksan. Nova otkrića u vezi sa ovim fascinirajućim procesom u sve većoj mjeri pokazuju koliko je uticaj razvoja kao fetus bitan za zdravlje sve do kraja života.

Što bolje poznajemo i razumijemo rani period ljudskog razvoja, to je savršenija naša sposobnost da poboljšamo zdravlje -


Add a Comment

Your Name: Log In 3rd-party login: Facebook     Google     Yahoo

Comment: